Różanecznik

Różanecznik
Systematyka[1]
Domena:	eukarionty
Królestwo:	rośliny
Podkrólestwo:	naczyniowe
Nadgromada:	nasienne
Gromada:	okrytonasienne
Klasa:	Rosopsida
Rząd:	wrzosowce
Rodzina:	wrzosowate
Rodzaj:	różanecznik
Nazwa systematyczna
Rhododendron L. Sp. Pl. 392. 1753
Synonimy
Azalea L.
Zdjęcia i grafiki w Commons

Różanecznik, azalia, rododendron (Rhododendron L.) – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Należy do niego kilkaset gatunków, które w stanie naturalnym występują głównie na terenie Azji. W mniejszej ilości występują na terenach Ameryki i w Europie. Są to krzewy lub krzewinki rosnące najczęściej w lasach górskich, gdzie mają zapewnioną właściwą wilgotność powietrza i półcień. Rzadko drzewa jak dorastający 30 m R. giganteum.

Różanecznik jest jednym z częściej uprawianych krzewów ozdobnych. Te gatunki i odmiany, które mają zimozielone, skórzaste liście, nazywane są zwyczajowo rododendronami lub różanecznikami, natomiast te o miękkich i lekko owłosionych liściach nazywa się azaliami. Te ostatnie z kolei można podzielić na gatunki o liściach w dużej mierze opadających zimą i "szklarniowe" o liściach zimozielonych, całkowicie nieodpornych na mróz, które stanowią odmiany różanecznika indyjskiego (Rhododendron simsii)^[2]. Obecnie azalie zaliczane są przez taksonomów do jednego rodzaju Rhododendron, jednak w praktyce ogrodniczej w dalszym ciągu używa się utartych od bardzo dawna tradycyjnych nazw. Gatunkiem typowym jest Rhododendron ferrugineum^[3].

Spis treści 1 Charakterystyka 2 Zastosowanie 3 Wymagania 4 Choroby i szkodniki 5 Systematyka 6 Odmiany uprawne 7 Przypisy 8 Bibliografia 9 Linki zewnętrzne

[edytuj] Charakterystyka

Pokrój

Uprawiane odmiany różaneczników i azalii to krzewy o różnych rozmiarach; od bardzo małych, które hoduje się w doniczce, do ok. 2,5 metrowych krzewów. Różaneczniki mają cały czas zwarty pokrój, azalie z początku mają luźniejszy pokrój, z czasem jednak zagęszczają się. Są to rośliny długowieczne, niektórzy hodują je już kilkadziesiąt lat. U azalii już w lipcu zaczynają się na gałązkach wytwarzać pączki na nowy rok.

Liście

Rododendrony mają nagie, duże i skórzaste liście, z górnej strony intensywnie zielone, spodem szarozielone. Na dolnej stronie liścia widać wyraźnie nerwy. Liście rododendronów są zimozielone i zdobią krzew przez cały rok . Azalie mają liście mniejsze, wąskoeliptyczne. Jesienią liście azalii przebarwiają się na różne kolory i opadają przed zimą.

Kwiaty

Z nierównymi płatkami korony, niemal grzbieciste. Są główną ozdobą azalii i różaneczników. Gdy kwitną nie sposób przejść obojętnie. Kwitną niezwykle obficie. U azalii kwiaty rozkwitają przed rozwinięciem się liści, przez co są doskonale widoczne, u rododendronów kwiaty wyrastają na długich szypułkach w kwiatostanach na szczytach pędów i również są doskonale widoczne. U licznych odmian różaneczników występuje cała gama kolorów kwiatów – od białego do fioletowego, poprzez różne odcienie czerwieni.

[edytuj] Zastosowanie

Rośliny ozdobne

• Sposób uprawy: sadzi się je tylko wraz z bryłą korzeniową. Wymagają ziemi próchnicznej i kwaśnej (pH 4– 5). Ziemię taką można otrzymać poprzez dodanie do dobrej ziemi ogrodniczej kwaśnego torfu, zmielonej kory lub przegnitego igliwia. Azalie należy sadzić w miejscu słonecznym, najlepiej grupami. Doskonale prezentują się na tle iglaków. Rododendrony powinny rosnąć w miejscu zacienionym, ale w nasłonecznionym też będą rosnąć dobrze, pod warunkiem zapewnienia im stałego nawodnienia. W ogóle azalie i różaneczniki wymagają przez cały rok wilgotnego podłoża, źle tolerują suszę. W utrzymaniu wilgoci pomaga ściółkowanie podłoża wokół nich. W razie potrzeby trzeba je podlewać. Łatwo można przesadzać nawet duże różaneczniki (oczywiście wraz z bryłą korzeniową), gdyż mają zwartą, niedużą bryłę korzeniową.

[edytuj] Wymagania

• Azalie dobrze znoszą nawet silne mrozy. Różaneczniki również, ale pod warunkiem, że nie braknie im w podłożu wody. Gdy bowiem w zimie zamarznie gleba, nie mają możliwości jej pobierania. Aby nie uschły, w zimie należy jesienią dobrze nawodnić podłoże wokół nich, by nasyciły się wodą przed zimą.

• Azalie natomiast źle tolerują silne wiatry. Powinny rosnąć w zasłoniętym miejscu, najlepiej nasłonecznionym lub półcienistym^[4].
• Należy systematycznie nawozić od maja do sierpnia, ale niedużymi dawkami nawozów, gdyż są wrażliwe na zasolenie gleby, lub stosować nawozy o przedłużonym działaniu. Koniecznie należy stosować nawozy kwaśne (siarczan(VI) amonu, siarczan potasu), a najlepiej specjalne mieszanki nawozów do rododendronów. Kwasowość otrzymanego podłoża nie powinna przekraczać pH 4,5 – 5.^[4]. Nie należy wapnować. Aby rośliny obficie kwitły na następny rok, należy po przekwitnięciu ściąć całe kwiatostany, gdyż stają się nieładne, a ponadto wyczerpują nadmiernie roślinę. Ani azalie, ani rododendrony nie wymagają żadnego cięcia. Należy tylko usuwać uschnięte liście i obumarłe pędy.

[edytuj] Choroby i szkodniki

• fytoftoroza różanecznika – liście brązowieją, obumierają i zwijają się. Zaatakowane rośliny należy spalić, a rosnące w pobliżu różaneczniki podlewać preparatem Sadofan lub Aliette.
• kibitnik azaliaczek (Catotilia azaleella) – szkodnik wygryzający liście z dolnej strony, lub powodujący ich minowanie. Zwalcza się go łatwo środkami owadobójczymi.
• mączlik różanecznikowy – liście są lepkie i żółkną. Przyczyną jest owad, którego larwy żerując na dolnej powierzchni liścia wydzielają lepką spadź. Zwalcza się je poprzez dwukrotne opryskiwanie preparatem Talstar z dodatkiem preparatu Provado lub Applaud.
• nekroza różanecznika – choroba spowodowana przez grzyby. Na liściach powstają jasnobrązowe plamy, które stopniowo rozprzestrzeniają się po całej roślinie. Porażone liście należy spalić, a całą roślinę opryskać dwukrotnie (co 2 tygodnie) preparatem Topsin lub Dithane.
• zaraza wierzchołków pędów – spowodowana jest przez grzyb Phytophthora ramorum. Najpierw zaczynają brunatnieć wierzchołki pędów, potem choroba rozszerza się w dół. powoduje opadanie liści i obumieranie rośliny. Zwalczanie polega na wycinaniu porażonych liści i pędów, a następnie opryskiwaniu całej rośliny preparatem Previcur, lub innym grzybobójczym.

[edytuj] Systematyka

Synonimy^[5]

Azalea L., Hymenanthes Blume, Rhodora L. Vireya Blume

Pozycja w systemie Reveala

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd wrzosowce (Ericales Dumort.), podrząd Ericineae Burnett, rodzina wrzosowate (Ericaceae Juss.), podrodzina Rhodordendroideae (Juss.) Sweet, plemię Rhododendreae (Juss.) Colla, podplemię Rhododendrinae Benth., rodzaj różanecznik (Rhododendron L.)^[6].

Gatunki dziko rosnące w Polsce^[7]

• różanecznik żółty (azalia pontyjska, Rhododendron luteum Sweet, syn. R. flavum G. Don)

Inne gatunki (wybór)

• różanecznik alpejski (Rhododendron ferrugineum L.)
• różanecznik dahurski (Rhododendron dauricum L.)
• różanecznik gęsty, r. himalajski (Rhododendron impeditum Balf. f. & W. W. Sm.)
• różanecznik indyjski (Rhododendron indicum (L.) Sweet)
• różanecznik jakuszimański (Rhododendron degronianum var. yakushimanum (Nakai) Kitam.)
• różanecznik japoński, azalia japońska (Rhododendron japonica (A. Gray) J.V. Suringar)
• różanecznik katawbijski (Rhododendron catawbiense Michx.)
• różanecznik kaukaski (Rhododendron caucasicum Pall.)
• różanecznik kosmaty (Rhododendrum hirsutum L.)
• różanecznik krótkoowocowy (Rhododendrum brachycarpum D. Don ex G. Don)
• rózanecznik nagietkowy, azalia nagietkowa (Rhododendron calendulaceum (Michx.) Torr.)
• różanecznik olbrzymi (Rhododendrum maximum L.)
• różanecznik Purdoma (Rhododendron purdomii Rehder & E. H. Wilson)
• różanecznik rozesłany (Rhododendron forrestii subsp. forrestii, syn. Rh. repens Balf. f. & Forrest)
• różanecznik Smirnowa (Rhododendrum smirnowii Trautv.)
• różanecznik wczesny (Rhododendron ×praecox hort.)
• różanecznik Williamsa (Rhododendron williamsianum Rehder & E. H. Wilson)
• Rhododendron campylogynum Franch.
• Rhododendron wardii W. W. Sm.

[edytuj] Odmiany uprawne

28 tys.^[8] zarejestrowanych odmian pochodzi od typowych gatunków, oraz licznych mieszańcow międzygatunkowych. Poniżej niektóre z tych odmian:

• azalie wielkokwiatowe
  • 'Doloroso' – kwiaty intensywnie ciemnoczerwone. Wys. 100 cm, średnica 120 cm.
  • 'Fireball' – intensywnie pomarańczowoczerwone kwiaty, silnie rozwarte. Wys. 100 cm. Odmiana bardzo znana
  • 'Golden Sunset' – kwiaty żółte z ciemnożółtą plamką, szeroko rozwarte. Pokrój luźny, rozłożysty, wys. 150 cm.
  • 'Homebush' – ciemnoróżowe, półpełne kwiaty. Pokrój zwarty, wysokość do 150 cm.
  • 'Kilian' – pełne, sztywne kwiaty, jasnoróżowe. Młode liście brązowozielone, wys. 130 cm.
  • 'Parkfeuer' – kwiaty czerwone, wewnątrz pomarańczowe i lekko pachnące. Rośnie bardzo szybko (200 cm wys. po 10 latach). Odmiana bardzo rozpowszechniona.
  • 'Persil' – kwiaty białe z żółtą plamką. Pokrój luźny, wys. 150 cm.

• azalie karłowate – niskie krzewy, kwitnące bardzo obficie. Niestety bardziej wrażliwe na mróz od innych odmian
  • 'Diamant Rosa' – drobne, jasnoróżowe i bardzo liczne kwiaty. Wewnątrz czerwone. Wys. 30Cm, średnica 70 cm
  • 'Kermesina' – rubinoworóżowe kwiaty z czerwonym odcieniem. Wys. 80 cm, szerokość 100 cm.
  • 'Satchiko' – kwiaty jaskrawopomarańczowe. Wys. 70 cm, zwarty pokrój.
  • 'Melina' – kwiaty purpuroworóżowe, w środku czerwone. Zwarty pokrój, odmiana często uprawiana.

• różaneczniki wielkokwiatowe
  • 'America' – kwiaty rubinowoczerwone. Szybkorosnąca odmiana – wys. 400 cm.
  • 'Calsap' – białe kwiaty z liliowym odcieniem, w środku duża rubinowa plamka. Wys. 130 cm
  • 'Catawbiense' Boursault' – Ciemnoróżowe kwiaty,. Wzrost silny, osiągają wys. 200 cm.
  • 'Duke of York' – karminoworóżowe kwiaty z brązowymi plamkami, lekko pachnące. Wys. 250 cm.
  • 'Daniela' – kwiaty łososioworóżowe, białe w środku. Krzew gęsty
  • 'Nova Zembla' – kwiaty rubinowoczerwone z ciemniejszą plamką na górnym płatku, wys. 250 cm

• różaneczniki jakuszimańskie
  • 'Fantastica'- kwiaty łososioworóżowe, białe w środku, rąbek korony ciemnoczerwony. Krzew gęsty, wys. 90 cm.
  • 'Lumina' – kwiaty rubinoworóżowe. Pokrój zwarty, szeroki. Wys. 90 cm, szerokość 150 cm.
  • 'Nicoletta' – kwiaty jasnoróżowe z czerwonobordową plamką na górnym płatku. Wys. 50 cm.

• różaneczniki drobnokwiatowe
  • 'Blue Tit' – jest mieszańcem dwóch gatunków różaneczników. Gęsty krzew do 1, 2 m wysokości. Kwiaty jasnoniebieskie.
  • Rhododendron campylogonum – typowa forma. Niski krzew, szeroko rozpostarty na ziemi (do 1,5 m szerokości). Drobne, dzwonkowate kwiaty o czerwononiebieskim kolorze. Kwitnie bardzo obficie.
  • Rhododendron impeditum – typowa forma. Dorasta zaledwie do 60 cm, przy szerokości 80 cm. Liście mają korzenny zapach. Drobne ale bardzo liczne kwiaty mają różne odcienie fioletu.
  • 'Mezitt' – nieduże, ciemnoróżowe kwiaty. Kwitnie bardzo obficie. Osiąga wysokość do 1 m średnicę 1,2 m.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Lista wszystkich gatunkow różaneczników